ADM in newspaper TROUW: "Vrijplaats verdwijnt" (=> Free-space disappears) Thursday, February 16th. 2017

(Dutch below, online version of this article here)

TROUW published 2 pages about us in their supplement magazine 'De Verdieping' (=> In depth) which comes with their newspaper.

SQUATTER'S STRONGHOLD Amsterdam grows and flourishes. This to the expense of the much praises creative fringes. One of these so-called free-spaces, in the middle of the port area, is now also threatened in it's existence.

Written by: Hanne Obbink

Photo's by: Jean-Pierre Jans


City versus free-space

One moved for years from squat to squat. When the opportunity occurred, in the fall of 1997, he occupied with about twenty others the terrain that was once abandoned by the Amsterdam Drydock Company. "That night we celebrated," says Hay Schoolmeesters (57). "The next day we were going to make a whole plan about how we were going to use the terrain. But that actually never happened."

The other came in the spring of 1999 from Friesland, wanting to go on a trip to India with guitar and backpack, but met in Amsterdam a girl and therefore moved in temporarily with a friend at the ADM ⁠terain. And is still living there. "I've never stayed this long somewhere," says Durk Doddema (40). "And I've never felt so at home anywhere else."

A third one came from Australia to Groningen to study environmental sciences and started to live there in a former squat. In 2009 she arrived at the ADM ⁠terrain. "It clicked immediately with the other residents”, says Bep Schrammeijer (36). She and her boyfriend have two young children. "Recently when there was snow, the oldest one wanted to go outside. Get dressed properly first, I said. But she was gone already, nude, with just boots on. Here this is possible. "Even so she thinks about leaving. "In itself, this is an ideal place for children”, she says. "But it’s now uncertain whether we may stay or not. If you have children, this is rather difficult."

For now, they are still there. But for how long? Real estate company Chidda, owner of the land, is trying to get rid of the squatters, for years, and chances are that they will soon succeed. That would mean the end of this free-space right in the middle of the western port area of Amsterdam, a place where now about a hundred people live and work, partly outside the laws and regulations of the city.

Then something important will be lost, Schoolmeesters explains, because this is one of the last cultural free-spaces of the city. A lot of people who live here, are doing something creative. They are artists or they work in the circuit of ⁠music- or theater festivals, as set designer, sound- or light ⁠ engineer or handyman or cook. "The one helps the other, when someone does not get a certain thing done, there is always someone else who can."

A few decades ago Amsterdam had many more such places, in squats and disused factory buildings, often at the edges of the city. But the city is growing and flourishing and that comes at the expense of such fringes. What used to be harbor area, railway yard or industrial zone, with endless places where squatters and artists could have their way, is now often full with houses.

Breeding spaces

Yet such places are of interest to Amsterdam as ‘creative city’, the town council also finds. In the late nineties, when the squatting’ movement still managed to make something of a fist, the squatter’s collectives managed the fact that the municipality was going to help with the search for affordable studio spaces for artists in temporary vacant buildings. That ‘breeding spaces policy' has created in fifteen years thousands of workshops, exhibition centers and so on.

But such an official breeding space is not the same as a free-space as the ADM ⁠terrain. In such breeding spaces only artists are welcome, and for that they need to go through a whole procedure, with forms, tests, annual reports and the like - conditions that are very far from the free squat culture of yesteryear. "Here on the ADM ⁠terrain a lot more is possible, and not with only artists, but also other... (continued below picture of article)


...types of creatives”, says Schoolmeesters. "They do not compete, they inspire each other, and this leads to a lot of creativity."

"A city can not be without such true free-spaces", claims Schoolmeesters. "Without sharp edges, the city loses its vivacity, it will become a dead deal, colorless and monotonous."

"If you want renewal in the city instead of stagnation" Schrammeijer adds, "you need places where you can experiment." “And here is that possible”, Schoolmeesters adds. "Here is possible what isn’t in the city."

When you walk along the ADM ⁠terrain, 23 hectares big, you understand immediately what Schoolmeesters means. When the first squatters arrived, it was a barren and desolate plain. There were only a office building and a large boat hall.

In the nearly twenty years which have passed since, the ADM ⁠community has come to fruition. Almost literally. Everywhere trees have started to grow, which have become after all these years almost a mature little forest area.

In the forest and also on the strip of grass along the quay, various houses have been build, most of them from timber, often clearly D.I.Y. Scattered are a few caravans and an old bus, some have turned green. In the water are houseboats, others ships are pulled ashore. One hull is laying upside down and underneath it is a sort of small bar, barely protected from wind and weather, because of the rotten wood of the hull.

In the factory hall are old and less old cars and on top of a container also a bird made out of pallet wood with a wingspan of maybe ten meters, almost ready, made by a Czech artist who lives here.

In the old office building people are now living, others have in it their workshop. One of the original squatters sews here yurts together, large Mongolian tents. Furniture she also builds, and for both of them she uses a steam engine, pieced together by a friend. Thus she can warp solid wooden slats in an angle of almost ninety degrees.

That Chidda from the outset was not happy with the squatters, one can gather from the concrete facade of the office building. There is a huge bite taken out of on an early morning in May 1998 by a large shovel in an attempt to demolish the building while there were people sleeping inside. The hole is temporarily sealed with wooden frames and glass, and those are still there. Half in the disappeared bite of concrete a rusty iron artwork has been placed.

Decisions about what is happening on the terrain are made by the residents jointly. Or rather, they take hardly any. "We only make a decision if it's absolutely inevitable”, says Schoolmeesters. "And those are almost never ever strong decisions, we talk about things endlessly”, says Schrammeijer. And Doddema: "What happens, depends mainly on the person who eventually is going to do it. That works very well."

Ongoing dispute

Will there be any of this left in about half a year? Up to now the attempts of Chidda Realty to get rid of the squatters have been fruitless, despite the anti-⁠squat law, which came into force in 2010. The municipality of Amsterdam saw no reason for a eviction as long as Chidda has no plans to actually put into use the grounds and the court shared that point of view.

Why evict for vacancy, after all? But it is quite possible that the lingering dispute between the municipality and Chidda is going to be resolved within the foreseeable future - with the squatters the third and losing party.

That dispute has its roots in the sixties, when the downturn began in Amsterdam’ shipbuilding. Once this part of the port area was owned by the municipality. Who sold it in 1970 for a small amount to ADM, a shipyard that was busy with repair and renovation for years at this place. But with this the ADM, which was then already no longer a thriving business, was only temporarily helped. In 1985 the company went bankrupt.

Thereafter, it got complicated. Through several dealings the abandoned terrain came in possession of Chidda. Which paid approximately twelve million euro for it, but immediately ran against an important condition that Amsterdam municipality had implemented when she sold the land to the ADM: the terrain had to be permanently used for shipbuilding or -⁠repair. This was recorded in a ‘perpetual clause', which continues to apply, no matter how often the premises is sold.

That perpetual clause is bothering Chidda to this day. Shipbuilding is still not a booming industry, so they will not quickly succeed to sell the terrain to a company in this branch.

This decreases the value of the terrain; with the perpetual clause it’s now perhaps 20 to 30 million euros worth, without undoubtedly a multiple thereof. It’s for this reason that Chidda went all the way to the Supreme Court to have the clause deemed invalid. In vain.

That there is now an opening in this dossier is because Chidda has found a tenant who sooner rather than later wants to move into the area; Koole Maritime BV, a company that salvages ships and wrecks and dismantles drilling platforms.

The key question is: does that fit within the terms of the perpetual clause? No, finds a narrow majority of left-wing parties in the City Council because ship-breaking is not the same as ship-building. But Chidda counts on alderwoman Kajsa Ollongren (D66) who says that it looks like it. "After all these years!", says Niels Kooijman on behalf of Chidda. "Finally, we feel that we are taken serious."

With this Chidda is not there yet. The company has two more lawsuits to go with at stake the enforcement of the eviction of the terrain. One of them is held on the 28th. of February. The next step is to get the necessary permits. "During the second quarter of this year handing over the empty terrain, is our goal,” says Kooijman.


“One who squats something, has to take into account that he has to leave at some point in time”, says Schoolmeesters. "But that is still not the case here,” he adds militantly. "It's not a done deal yet." What residents still find most intolerable is that the yield of the ground after their departure disappears in the pockets of a real estate company with which they have had only bad experiences. "That money belongs to the municipality, not to speculators”, says Doddema. "If it goes to the right place, we would have more peace with it "

(residents Bep Schrammeijer and Durk Doddema)



The Lüske affair

He was there in person, in May 1998, when a shovel just unannounced began with the demolition of the office building on the ADM ⁠terrain in an attempt to get rid of the squatters. Therewith confirmed Bertus Lüske, owner of Chidda Vastgoed BV, a reputation he already had: that of tough real estate agent, someone who does not shy away from violence and intimidation as needed to get his way.

For Lüske’s action with that shovel on the ADM ⁠terrain and the scuffle that followed, he was sentenced for, but otherwise he remained out the hands of justice, despite suspicions about ties with criminals. In 2003 he was liquidated. The murder has never been solved.

Yes, we still suffer from that past, says Niels Kooijman on Chidda’s behalf. "When we talk to city council members for example. Then you see them in the meantime using Google and then the conversation suddenly gets a very different atmosphere." Wrongly says Kooijman. According to him, Chidda is “a thoroughly healthy and decent company."






TROUW publiceerde 2 pagina's over ons in hun katern 'De Verdieping'

KRAKERSBOLWERK Amsterdam groeit en bloeit. Dat gaat ten koste van de veelgeroemde creatieve rafelrandjes. Een van de laatste zogeheten vrijplaatsen, midden in het havengebied, dreigt nu ook te verdwijnen.

tekst Hanne Obbink foto's Jean-Pierre Jans


Stad versus vrijplaats

De een trok al jaren van kraakpand naar kraakpand. Toen de kans zich voordeed, in de zomer van 1997, bezette hij met ongeveer twintig anderen het terrein dat ooit was achtergelaten door de Amsterdamse Droogdok Maatschappij. “Die avond vierden we feest”, vertelt Hay Schoolmeesters (57). “De volgende dag moest er een heel plan gemaakt worden voor hoe we het terrein zouden gaan gebruiken. Maar dat is er eigenlijk nooit van gekomen.”

De ander kwam in de lente van 1999 uit Friesland, wilde met gitaar en rugzak op reis naar India, maar kwam in Amsterdam een meisje tegen en bleef daarom eerst nog een tijdje logeren bij een vriend op het ADM-⁠terrein. En woont er nu nog. “Ik ben nog nooit zó lang ergens gebleven”, zegt Durk Doddema (40). “En ik heb me nog nooit ergens zó thuis gevoeld.”

Een derde kwam uit Australië naar Groningen om milieuwetenschappen te studeren en ging daar in een voormalig kraakpand wonen. In 2009 kwam ze op het ADM-⁠terrein terecht. “Het klikte meteen met de andere bewoners”, vertelt Bep Schrammeijer (36). Zij en haar vriend hebben twee jonge kinderen. “Laatst toen er sneeuw lag, wilde de oudste naar buiten. Eerst goed aankleden, zei ik. Maar weg was ze al, in haar blootje, met alleen laarzen aan. Hier kan dat.”

Toch denkt ze nu aan vertrekken. “Op zich is dit een ideale plek voor kinderen”, zegt ze. “Maar het is nu onzeker geworden of we kunnen blijven. Als je kinderen hebt, is dat toch lastig.”

Voorlopig zitten ze er nog. Maar voor hoe lang? Vastgoedbedrijf Chidda, eigenaar van de grond, probeert de krakers van het ADM-⁠terrein weg te krijgen, al jaren, en de kans bestaat dat dat binnenkort gaat lukken. Dat zou het einde betekenen van deze vrijplaats middenin het westelijk havengebied van Amsterdam, een plek waar nu nog ongeveer honderd mensen wonen en werken, deels buiten de wetten en regels van de stad om.

Daarmee gaat iets belangrijks verloren, legt Schoolmeesters uit, want dit is een van de laatste culturele vrijplaatsen van de stad. Veel mensen die hier wonen, doen iets creatiefs. Ze zijn kunstenaar of ze werken in het circuit van muziek-⁠ of theaterfestivals, als decorbouwer, geluids-⁠ of lichttechnicus of klusjesman of kok. “De een helpt de ander, als iemand iets niet voor elkaar krijgt, is er altijd wel iemand anders die het kan.”

Een paar decennia geleden had Amsterdam veel meer van dit soort plekken, in kraakpanden en leegstaande fabrieksgebouwen, vaak aan de randen van de stad. Maar de stad groeit en bloeit en dat gaat ten koste van zulke rafelranden. Wat vroeger nog havengebied, rangeerterrein of industriezone was, met eindeloos veel plekken waar krakers en kunstenaars hun gang konden gaan, staat nu vaak vol met woningen.


Toch zijn zulke plekken van belang voor Amsterdam als ‘creatieve stad’, vindt ook het gemeentebestuur. Eind jaren negentig, toen de kraakbeweging nog iets van een vuist wist te maken, kregen krakerscollectieven voor elkaar dat de gemeente ging helpen zoeken naar betaalbare atelierruimte voor kunstenaars in tijdelijk leegstaande gebouwen. Dat ‘broedplaatsenbeleid’ heeft in vijftien jaar tijd duizenden ateliers, expositieruimtes en dergelijke opgeleverd.

Maar zo’n officiële broedplaats is niet hetzelfde als een vrijplaats zoals het ADM-⁠terrein. In die broedplaatsen kunnen alleen kunstenaars terecht, en daarvoor moeten ze een hele procedure doorlopen, met formulieren, toetsen, jaarverslagen en dergelijke – voorwaarden die erg ver afstaan van de vrije kraakcultuur van weleer. “Hier op het ADM-⁠terrein kan veel meer, met lang niet alleen kunstenaars, maar ook an-... (de rest van dit artikel onder de foto)

...dere soorten creatieven”, zegt Schoolmeesters. “Die concurreren niet, die inspireren elkaar, en dat leidt tot veel creativiteit.”

Een stad kan niet zonder zulke echte vrijplaatsen, betoogt Schoolmeesters. “Zonder scherpe randjes verliest de stad haar levendigheid, dan wordt het een dooie boel, kleurloos en monotoon.”

“Als je vernieuwing in de stad wil in plaats van stilstand”, voegt Schrammeijer eraan toe, “heb je plekken nodig waar je kunt experimenteren.” “En hier kan dat”, vult Schoolmeesters aan. “Hier kan wat in de stad niet kan.”

Wie over het ADM-⁠terrein wandelt, 23 hectare groot, begrijpt meteen wat Schoolmeesters bedoelt. Toen de eerste krakers aankwamen, was het een kale en verlaten vlakte. Er stonden alleen een kantoorpand en een grote scheepshal.

In de bijna twintig jaar die sindsdien verstreken zijn, is de ADM-⁠gemeenschap tot bloei gekomen. Bijna letterlijk. Overal zijn bomen opgeschoten en die zijn na al die jaren uitgegroeid tot een bijna volwassen bosperceeltje.

In dat bos en ook op de strook gras langs de kade zijn her en der huisjes verrezen, de meeste van hout, vaak duidelijk doe-⁠het-⁠zelfwerk. Verspreid staan een paar caravans en een oude bus, sommige groen uitgeslagen. In het water liggen woonboten, andere schepen zijn op de wal getrokken. Eén scheepsromp ligt ondersteboven en daaronder is een soort barretje ingericht, door het vermolmde hout van de romp nauwelijks beschermd tegen weer en wind.

In de fabriekshal staan oude en minder oude auto en minder oude auto's. En bovenop een container ook een vogel van pallethout met een spanwijdte van misschien wel tien meter, gemaakt door een Tsjechische kunstenaar die hier woont.

In het oude kantoorgebouw wonen nu mensen, anderen hebben er hun atelier. Een van de kraaksters van het eerste uur naait hier yurts in elkaar, grote Mongoolse tenten. Meubels maakt ze ook, en voor allebei gebruikt ze een stoommachine, in elkaar geknutseld door een vriend. Daarmee kan ze stevige houten latten krom laten trekken tot in een hoek van bijna negentig graden.

Dat Chidda van meet af aan al niet blij was met de krakers, is te zien aan de betonnen gevel van het kantoor. daar is op de vroege ochtend in mei 1998 een gigantische hap uitgenomen door een grote shovel, in een poging het gebouw te slopen terwijl de bewoners er lagen te slapen. Het gat is provisorisch gedicht met houten kozijnen en glas, en die zitten er nog steeds. Half in die verdwenen hap beton is een roestig ijzeren kunstwerk neergezet.

Beslissingen over wat er op het terrein gebeurt, nemen de bewoners gezamenlijk. Of liever gezegd: nemen ze niet of nauwelijks. “We nemen alleen een beslissing als dat echt onvermijdelijk is”, zegt Schoolmeesters. "En dat zijn bijna nooit harde beslissingen, we praten er langdurig over door", vertelt Schrammeijer. En Doddema: "Wat er gebeurt, hagt af van degene die het uiteindelijk gaat doen. Dat werkt heel goed."

Slepend geschil

Is er over een half jaar nog iets van dit alles over? Tot nu toe zijn de pogingen van Chidda Vastgoed om de krakers weg te krijgen vruchteloos gebleven, ondanks de ant-kraakwet, die in 2010 van kracht werd. De gemeente Amsterdam zag geen reden voor een ontruiming zoland Chidda geen enkel plan had om het terrein daadwerkelijk in gebruik te nemen en de rechter deelde dat standpunt.

Waarom ontruimen voor leegstand, tenslotte? Maar het zou goed kunnen dat het slepende geschil tussen Chidda en de gemeente binnen afzienbare tijd beslecht wordt - met de krakers als derde en verliezende partij. 

Dat geschil heeft zijn wortels in de jaren zestig, toen de neergang in de Amsterdamse scheepsbouw in zette. Ooit was dit deel van het havengebied eigendom van de gemeente. Die verkocht het in 1970 voor een zacht prijsje aan de ADM, een scheepswerf die zich bezighield met reparatie enn verbouw en al jaren op deze plek gevestigd was.

Maar daarmee was de ADM, destijds al geen florerend bedrijf meer, slechts tijdelijk geholpen. In 1985 ging het bedrijf failliet.

Daarna werd het ingewikkeld. Via via kwam het verlaten terrein in bezit van Chidda. dat betaalde er ongeveer twaalf miljoen euro voor, maar liep meteen aan tegen een belangrijke voorwaarde die de gemeente Amsterdam had gesteld toen ze de grond aan de ADM verkocht: het terrein moest blijvend bestemd worden voor scheepsbouw of -reparatie. Dat was vastgelegd in een 'kettingbeding': die blijft gelden, hoe vaak het terrein ook wordt doorverkocht.

Dat kettingbeding zit Chidda tot op de dag van vandaag dwars. De scheepsbouw is nog steeds geen bloeiende bedrijfstak, dus het zal niet snel lukken de grond door te verkopen aan een bedrijf binnen die branche.

Dat drukt de waarde van de grond; mét kettingbeding is die nu misschien 20 à 30 miljoen waard, zónder ongetwijfeld een veelvoud daarvan. Niet voor niets procedeerde Chidda tot aan de Hoge Raad om het beding ongeldig te laten verklaren. Tevergeefs.

Dat er nu toch schot in de zaak lijkt te zitten, komt doordat Chidda een huurder gevonden heeft die het gebied liever vandaag dan morgen betrekt: Koole Maritiem, een bedrijf dat schepen bergt en sloopt en boorplatforms ontmantelt.

De hamvraag is nu: past dat binnen de voorwaarden van het kettingbeding? Nee, vindt een krappe meerderheid van linkse partijen in de gemeenteraad, want scheepssloop is niet hetzelfde als scheepsbouw. Maar Chidda rekent op Kasja Ollongren (D66) en die zegt: dat lijkt er wel op. "Na al die jaren", zegt Niels Kooijman namens Chidda. "Eindelijk hebben we het gevoel dat we serieus genomen worden." 

Daarmee is Chidda er nog niet. Het bedrijf heeft nog twee rechtszaken lopen met als inzet de ontruiming van het terrein alsnog af te dwingen. Een daarvan dient op 28 februari. Een volgende stap is het binnenhalen van de benodigde vergunningen. "In de loop van het tweede kwartaal van dit jaar het terrein leeg opleveren, daar mikken we op", zegt Kooijman.


“Wie iets kraakt, kan er maar beter rekening mee houden dat ‘ie ooit weg moet", zegt Hay Schoolmeesters. “Maar zover is het nog lang niet”, voegt hij er strijdbaar aan toe. “Het is nog geen gelopen race.”

Wat de bewoners nog met meest onuitstaanbaar vinden, is dat de opbrengst van de grond na hun vertrek in de zakken verdwijnt van een vastgoedbedrijf waarmee ze louter slechte ervaringen hebben. "Dat geld komt aan de gemeente toe, niet aan speculanten, zegt Doddema. "Als het op de goede plek terechtkomt, zouden we er meer vrede mee hebben." 

(bewoners Bep Schrammeijer en Durk Doddema)




Hij was er zelf bij, in mei 1998, toen een shovel zomaar onaangekondigd begon met de sloop van het kantoorpand op het ADM-terrein, in een poging de krakers weg te krijgen. Daarmee bevestigde Bertus Lüske, eigenaar van Chidda Vastgoed BV, een reputatie die hij toch al had: die van keiharde vastgoedman, iemand die niet terugdeinsde voor geweld en intimidatie als dat nodig was om z'n zin te krijgen.

Voor Lüskes optreden met die shovel op het ADM-⁠terrein en de knokpartij die erop volgde, werd hij veroordeeld, maar verder bleef hij uit handen van justitie, ondanks vermoedens over banden met criminelen. In 2003 werd hij geliquideerd. De moord werd nooit opgelost.

Ja, we hebben nog steeds last van dat verleden, zegt Niels Kooijman namens Chidda. "Als we praten met gemeenteraadsleden bijvoorbeeld. Dan zie je ze intussen even googelen en dan krijgt het gesprek opeens een heel andere sfeer." Ten onrechte, zegt Kooijman. Volgens hem is Chidda "een door en door gezond en fatsoenlijk bedrijf."